isang Public Service Announcement na ginawa ko para sa grupong Rights ukol sa mga karapatang-pantao. i’m wondering if offensive siya sa mga kampon ng PETA at PAWS, sa mga vegan at vegetarian? ewan.
pero pinalaki ako ni ser bomen sa paniniwalang, “ang pinakamahalaga sa lahat, ay ang buhay ng tao.”
andami kong footage, ang dami kong script, hindi ko masimulan at hindi ko maisulat ng tuloy-tuloy. una’y dahil may lohistikal na mga balakid, una’y di pa ako marunong mag-capture ng footage, pangalawa’y kailangan ko munang linisin ang mga HDD ko, ikatlo’y dahil wala akong oras para sa mga ito dahil nakabinbin pa ang mga larawang kailangan kong ipinta, mga paper na isusulat para sa school, iyong mga tula ko, mga kailangan sa day job, mga taong kailangan makita, gawaing bahay, makulit na anak, at bukod pa rito, hindi naman ako diyosa- kailangan ko ring kumain, matulog, maligo, manood ng TV.
pwede naman kasing wag na lang mag-edit. pwede na lang kasing wag nang gumawa ng pelikula, makuntento na lang sa pagsusulat, ganun. pwede rin naman kasing manghuli na lang ng sex slave/ non-linear editor at ikukulong sa isa sa mga kwarto sa bahay namin para may magcacapture na lang at gagawa ng rough cut para sa akin, kagaya ng mga nakaraang proyekto. pero bahagi ng pagiging independent filmmaker ang maging pobre at maging independent. kanya-kanyang kayod kaya magtitiyaga muna akong magsuffer in the meantime.
ganito kasi yun, e. pwede namang hindi na lang gumawa at all. pero kasama sa retardedness ng pagiging alipin ng sining ay yung pangagailangang lumikha. ng kahit ano. lagi’t-lagi, sa kaloob-looban mo, may nag-uudyok sa iyong gumawa, magtrabaho, magkwento. na hindi lang pwedeng pagkasyahin sa mga blog na kagaya nito. at mahirap sagupain ang araw-araw na pag-iral na gumawa ng mga bagay kung alam mo, sa pinakamalalim na butas ng puso mo, ay mas gugustuhin mong magkulong sa isang kwarto, maghimay ng footage, at magsulat, kesa sa pumasok sa trabaho, mag-grocery, pumila sa bangko para magbayad ng mga bill ng ilaw, tubig, credit card.
masakit maging pilmmeyker, lalo’t iyong pagnanasang bumubuhay sa’yo ang siya ring kailangan mong hindi pansinin para mabuhay sa isang mas basic na antas na pag-iral. kasama pa nga sa angas na ito ay ang laksa-laksang desisyon na kailangan harapin kapag gumagawa ng pelikula- kung saan puputulin ang eksena, ang mga himig at awit na gagamitin, kung saan mo sisimulan at tatapusin ang kwento. at kung ano ang point ng lahat ng ito. at teka- nagwagi ka bang pagsilbihan ang mga tao sa ginawa mo, at kamusta naman ang treatment? naintindihan ba naman ng audience mo? hindi lagi’t lagi ay maaaring sundin ang layaw sa pagkatha lalo’t may halaga ang nais mong ipapanood sa pinili mong pagpapanooran. pwedeng umart ka lang ng walang humpay kung ang mga manonood mo ay uma-art lang ng walang humpay at walang pakelam sa mundo sa labas ng mga art gallery o ng CCP.
pero kung para sa mga tao ang ginagawa mo, dun sa mga taong walang panahong pumunta sa ccp, sa art gallery, iyong mga taong kailangang ikaw pa ang magdala ng pelikula sa kanila, at hindi ko tintutukoy ang mga pelikulang kayang-kaya nilang maaccess via pirated DVDs, mahirap gumawa ng pelikula na mapagbibigyan lahat ng mga kahingiang aestetikal at pulitikal, na siya ring aayon sa sariling style mo bilang artist/ pilmmeyker, at alam mong makakarating sa mga manonood mo ang gusto mong iparating.
kaya hanggang ngayon, limang taon na ang nakakalipas, wala pa rin akong nagagawang bago. gusto ko nang batukan ang sarili ko. hopefully, this year will be different.
may busog na bakang
walang pakialam
sa dalawang buto’t
balat na batang
nag-aagawan
sa butil ng mais
na nakabaon sa
sariwa niyang tae
na kasalukuyang
naglalabas ng
methane gas
na sikretong lumalason
sa malasariwang hangin
na nilalanghap
ng kabit ng diktador
na nanonood
ng James Bond
sa kanyang
private home theater
na sa sobrang pagkamangha
ay nakatabig at nakatapon
ng isang bowl ng popcorn
sa makintab na sahig.
nabasa ko ang iyong mga tula kagabi.
uyyy, inlab! bibiruin ko sana siya. pero nahihirapan akong gawain. di ko siya mabiro ng, “miss mo na ba ako?”. hindi na siya maaaring gawing biro.
gusto kong malaman kung sa mga panahong inisip ko siya, umaga tanghali, gabi, tulog o gising, nananaginip man o hindi, ay iniisip rin ba niya ako? at paano kung ang sagot ay hindi? pagod na akong magtampo.
kaya, nung tumawag siya upang mangamusta, ito lang ang nasabi ko:
“sa tanang buhay ko, ngayon lang tinubuan ng tatlong malalaking tighiyawat ang mukha ko.”
***
nagyosi tayo kagabi habang nag-aantay ng jip.
kako, “pakiramdam ko’y hindi na ako makakapag-asawa kahit kailan.” tumawa siya.
dumating na yung Katipunan. tumawid na ako’t iniwan ang kanyang mukhang natatakpan ng bahagya ng kapal ng usok ng kanyang paubos na Marlboro.
***
inaantay namin magprint ng kwento ang epson.
maaari ba kitang halikan? sabi niya.
“sige.” sabi ko.
pinasok niya ang kanyang dila sa aking bibig. pinaikot ko ang dila ko sa dulo nito. nalasahan ko ang usok ng kanyang sigarilyo sa kanyang mga labi. dumilat ako ng bahagya, siya ay nakapikit.
bumitaw ako.
“salamat.” sabi niya.
nagjam ang papel sa printer.
***
nasilip ko ang tastas sa kilikili ng kanyang kamiseta. mahusay akong magsulsi.
“tastas ang iyong kamiseta.”
“oo.”
bagong paligo siya ng mga sandaling iyon. kung lalake ako, tinigasan na ako. sayang, ako ang naging babae.
iniwan ko siya sa sopa, nanonood ng TV. pumasok ako sa banyo.
huminga ako ng malalim, at inamoy ang mga haligi. mabango. citrus fresh.
baka pwedeng dito na lang muna ako sa loob.
***
“matagal akong nakatulog. isang oras pa siguro bago ako naidlip.”
paano, inisip kasi kita. nakagat mo rin ba ang iyong dila?
***
“mahal na kita.” nakainom na ako nun.
“dati pa kitang minamahal.” wala siyang ininom.
“salamat.” sinok.
“ano na’ng gagawin natin?”
“wala, sulatan mo lang ako ng maraming-maraming tula.”
“ikaw ang pag-ibig, pero ang aking mga berso’y para sa bayan.”
“narinig ko na ‘yan.” kuha ng yelo lagay sa baso.
at umalis siya ng walang paalam. hindi ko na rin hinabol.
***
nagpunta ako sa computer, binuksan ang kanyang blog. “uyyy, inlab.” gusto ko sana siyang biruin, pero hindi ko magawa.
pyesang isinulat ukol sa pagbisita sa Lila Filipina, para sa klase sa pag-e-MA sa UP Diliman
Lumaki ako sa mga kuwento ng lola’t nanay ko noong unang panahon, panahon ng Hapon: dumating ang mga Hapon sa Bangued, Abra, dala ang kanilang mga bayoneta at kanilang mga “kura, kura, banzai nippon!” habang bitbit ang maduduming labada. Siguro’y nga’y mahirap maging sundalo sa panahon ng digmaan. Maruming trabaho rin ang manglusob ng mga nananahimik na baryo, ang magpaka-evil, at ang kalimutang tao ka palang may puso at kaluluwa.
Ang kuwento lang kasi ng nanay ko, ang tanging nangyari lang sa nanay niya noong panahon ng Hapon ay naging labandera siya ng isang mabait na sundalong Hapon. In-imagine ko pa ngang kamukha ng sundalo si Shaider, pulis pangkalawalan. Mabait at makisig, nga lang, may mantsa ang mga damit.
Kadalasan daw ay dadating ang sundalong Hapon sa bahay nila at magpapalaba ng damit. Habang nilalabhan ng lola ko ang mga damit ay iuugoy ng sundalong Hapon ang duyan ng uncle ko. Barter ng service. Ipaglaba mo ako’t aalagaan ko ang anak mo. Minsan pa’y dadalan pa sila ng pagkain at kung ano-ano. Yun lang.
Kahapon, nakilala ko si Lola Narcisa, comfort woman daw ng mga sundalong Hapon noong panahon ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig. Kung bakit nagulantang ako sa pagkakaalam na taga-Abra rin si Lola Narcisa, at biktima ng kalapastanganan ng mga Hapon. Pakiramdam ko’y nalinlang ang isang bahagi ng aking kamalayan at tagilid ang pagkakaunawa ko sa sarili kong kasaysayan. Sapok sa aking pag-iisip na malaman na sa parehong probinsiyang kinatandaan ng lola ko at kinalakhan ng nanay ko ay may malagim palang pangyayaring inabot pa ng 26 na taon bago makarating sa akin ang balita.
Tiniente del Baryo daw ang tatay ni Lola Narcisa, at pinagbintangan na nagtatago ng guerilla. Sinugod daw ng mga Hapon ang kanilang bahay, kinuha ang kanyang tatay at itinali sa haligi ng kanilang bahay. Hinahanap sa kanya ang nawawalang guerilla. Wika ng tatay ay walang nagtatago doon; at wala naman talaga. Pero mapilit ang mga sundalo, at gamit ang kanilang mga bayoneta ay hinagupit ang tiniente hanggang sa mabalatan ang kanyang katawan . Humiyaw ang kanyang nanay sa nakitang karahasan, ngunit nauwi lang ang pag-almang ito sa kanyang pagkakagahasa. Pagkatapos ay nironda na silang mga magkakapatid na babae, dinala sa garrison, pinapaligo’t pinagbihis. At saka nasimulan ang mahabang paglalakbay patungo sa panghabang-buhay na trauma’t pagdurusa.
Thirteen years old pa lang si Lola Narcisa noon nang napakilala sa kanya ng tadhana ang lupit ng pag-iral sa mundo. Sa umaga’y pinaglalaba sila, pinagwawalis, ginawang mga katulong sa garrison. Sa gabi’y pipilahan ng kung sinong mga sundalo upang gawing parausan at pahingahan pagkatapos ng isang mahabang maghapon ng pagpapakasama’t pagpapakademonyo sa bansang pilit nilang inaangkin. Sa mga araw na ibig ng mga sundalong maghanap ng makakain, isasama nila ang mga comfort women sa kanilang mga lakad. Maghapon silang naglalakad sa mainit na buhangin, ni wala man lang tsinelas panlaban sa anghang ng init ng nilalakaran na lupa. Nawalan na sila ng pakiramdam sa paa. Tuhod na lang daw ang gumagalaw upang dalhin ang bugbog nilang katawan patungo sa kung saan man.
Iniisip ko kung anong klaseng impyerno ang kinahulugan ng puso’t isipan ni Lola sa mga oras, araw, at mga buwan na iyon. Hindi ko rin maisip kung gaano kasakit. Pero tinitignan ko ang kanyang mukha, ang luha na di maubos-ubos mula sa kanyang mga mata, ay marahil maski kailan ay di ko maiintindihan kung gaano katindi ang karahasan na iyon sa kanyang diwa. At marahil, ayaw ko na rin malaman. Nakakapagod pihado ang umiyak araw-araw, sa maraming dekada, habang minumulto ka ng mga alaalang mas maigi na lamang makalimutan.
Nabaliw ang kapatid ni Lola Narcisa, at sa isang banda, marahil, mas suwerte pa siya dahil nagawa niyang takasan ang katotohanan ng sinapit nilang kapalaran. Mas kawawa ang mga naiwan, naiwan sa lebel ng pagsisid at paglutang at pagkalunod sa mga mantsang alaalang kung puwede lang ipabura gamit ang modernong siyensiya ng Tide Ultra ay sana dati pang ipinagawa.
Ngunit patuloy ang pag-inog ng mundo at ang buhay ay nagpapatuloy din. Makalipas ang maraming dekada ay pilit pa ring iwinawaksi ni Lola Narcisa ang pait ng mga gunita sa kanyang panlasa. Kung sana’y ang pait ay galing sa gamot na nakakapagpagaling ng mga sakit ng katawan ay makakangiti na sana siya. Ngunit ang pait na ito ay galing sa lason na kumain sa kanyang buong pagkatao’t kasaysayan. At kung sana’y matuto man ang mga Hapon sa kanilang mga pagkakamali, kung sana’y humingi ng paumanhin para sa ginawang mga pagkakasala, kung sana’y umamin sa kanilang mga pagkakamali ilang dekada na ang nakaraan, baso ng malamig na tubig sana ito sa kanilang lalamunan, upang maiwaksi ang pait, at maibsan ang uhaw sa kanilang katawan, hustisya kumbaga, hustisya para sa amin na inyong mga ginahasa.
Pero patuloy pa rin ang bagsik. Naturingan pa silang sinungaling. Sino ba naman ang mag-iimbento ng ganitong klaseng kuwento? Maski si Kris Aquino at ang kanyang STD ay walang sinabi sa horror na ito. Mas nanaisin pa nila Lola ng tahimik na buhay, at hindi iyong hanggang kamataya’y puno ng sigalot at pakikipagtunggali. Ngunit may dapat ipaglaban, hindi lamang ang laban para sa kanilang sarili kundi para na rin sa inang bayan. Hindi lamang tao ang mga ginagahasa, hindi lamang mga baryo ang nakaranas ng dahas, mga piraso lamang ito ng malaking jigsaw puzzle ng kasaysayan ng kababaihan at ng bayan.
ofw ka ba o may minamahal na ofw sa buhay mo?
well, this concerns you!
narito po ang link mula sa Ederic@Cybrspace, na nakuha ko kay vlad:
http://ederic.tinig.com/malu-fernandez/
teka’t mag-i-ingles ako’t baka makarating ito kay malu at di niya maintindihan ang ibig kong sabihin:
in this article, she described how she went on vacation in greece and boracay and how she suffered from the torment of having Filipino OFWs as co-passengers in the plane. to quote:
“However I forgot that the hub was in Dubai and the majority of the OFWs (overseas Filipino workers) were stationed there. The duty-free shop was overrun with Filipino workers selling cell phones and perfume. Meanwhile, I wanted to slash my wrist at the thought of being trapped in a plane with all of them.
While I was on the plane (where the seats were so small I had bruises on my legs), my only consolation was the entertainment on the small flat screen in front of me. But it was busted, so I heaved a sigh, popped my sleeping pills and dozed off to the sounds of gum chewing and endless yelling of “HOY! Kumusta ka na? At taga sann ka? Domestic helper ka rin ba?” Translation: “Hey there? Where are you from? Are you a domestic helper as well?” I though I had died and God had sent me to my very own private hell.
On my way back, I had to bravely take the economy flight once more. This time I had already resigned myself to being trapped like a sardine in a sardine can with all these OFWs smelling of AXE and Charlie cologne while Jo Malone evaporated into thin air.”
note how she makes “OFW” sound like a bad word. and how she fails to recognize the sacrifice that these Filipinos make in order to support their families and the country’s economy as well. and how, the politicians in her family, as she says she has, are the ones who should have been at work to ease our country’s economic burden.
it’s sad and frustrating at the same time when a sosyalera-fashionista like malu fernandez of the manila standard thinks she’s funny (as she stated in her follow-up article, in response to the emails her paper got because of that article) and publishes an article such as the one i am attaching in this post. such shame.
media with all its power comes with responsibilities and i believe malu fernandez has forgotten to take note that before being a diva (which she claims to be) or a sosyalera-fashionista, she is first and foremost, a filipino. if she wants to rant and whine about fellow filipinos she can do so in private but broadcasting them on printed matter is another thing.
her article is not funny, as she claims. it’s just a demonstration of how insensitive, callous and asshole-y some people can be. and this doesn’t prove that if you’re rich or come from a family holding powerful positions in the government or in the business sector, or if you’re fashionable, you also have good manners and intellect.
we demand a public apology!
