laman ng diyaryo ang iyong pangalan nung isang buwan

nung isang taon sabay nating pinanood
ang pagguhit ng mga kwitis sa langit
nang tumanda ng isa pang taon
itong lupang ating ipinaglalaban.

laman ka ng diyaryo nung isang buwan.
ibang klaseng kwitis ang gumuhit sa langit
at ikaw daw ang nagsindi ng mga ito.
malayo ka na sa akin nang bumagsak isa-isa
ang mga ginulat mong sundalo
sa kulay-pulang lupa.

kumukutitap na naman ang mga ilaw
sa aming maningning na bakuran,
hudyat na paparating na naman
ang makukulay na kwitis sa dilim ng kalangitan.

ngunit ngayon, mag-isa na lamang ako,
‘di gaya ng dati nung tayo’y magkatabi,

tahimik na nakatanghod sa langit,
nag-aabang ng mahuhulog na bituin-
nagbabakasakaling pwede namang humiling
makabalik ka pa sana, kuya, sa amin.

humps ahead

humps ahead

about seven years ago i found myself roaming the streets of singapore with my heavy heart, a pair of flipflops, and my 20+ year-old self. i’ve already finished my degree in film school for almost a year then but i still didn’t have a permanent job, and therefore, didn’t have any money. i relied on other people for most of my meals during my stay there of more than a week, and mostly walked to where i wanted to go, as i couldn’t afford cab rides. i learned to use public transport in a country that had their steering wheels on the right side of the car, where trains and escalators where faster, and the currency, confusing. crossing the street was a challenge because i was used to looking to my left first, but the cars were coming from the opposite side. i also had to be careful lest i wanted to be fined for various minor offenses- littering, jaywalking, smoking anywhere, among other things. growing up in the philippines, these offenses weren’t important, and offenders were rarely caught.

the reason being for my trip to this country was because my short film was being screened in the country’s film festival. i only had a 4MP camera with me with a 128mb memory stick and sadly, i wasn’t able to take a lot of pictures. there was this one night that a dinner in the Philippine embassy was hosted just for us, the Philippine contingent of the Singapore International Film Festival. it was surreal that i was there, in a foreign country, a starving artist, dressed up like i didn’t have a clue and practically still a child, being labeled as a “Filipino director”.

it was the best of times.

facebook nanay

pinatay ko na yung facebook ko. hindi ko alam kung mali lang ang set of friends ko pero tuwing magtitingin ako ng newsfeed e parang may contest. halos tangayin ako ng hangin sa mga nagpapasikat o lumutang sa kababawan ng mga status updates ng ka-facebook ko. kahit iyong mga dati kong kaibigang humble naman e parang biglang nagsiyabangan na. lumalabas talaga ang tunay na kulay ng mga tao kapag bumanat na sa facebook. di kaya ng powers ko ang mga tao. man is a social animal talaga. especially in social networks- hayop sa pabonggahan!

pero seryoso, di ko na trip itong facebook na ‘to. nakakaasar na. parang ang sumatutal ng buhay mo, ang kahulugan ng pag-iral mo at ang overall worth mo parang facebook na lang ang naging sukatan. ayaw ko nang ganyan, yung narereduce na lang ng isang website ang halaga mo sa mundo. sa kakausyoso ko ng buhay ng iba minsan nakakalimutan ko na rin kung sino nga ba ako sa labas ng 30-years-old kong mukha at katawan, sa mga lugar kong napuntahan o sa may paki talaga sa akin para i-like at komentuhan ang mga pinaglalalagay ko sa facebook ko. parang dun na lang ako nagkaroon ng saysay sa mundo, at iyong mahahalaga- natabunan na ng kung anong mga petty na bagay. at ano nga ba ang mahalaga? iyong mabubuting relasyon sa mga kaibigan at pamilya, iyong magkaroon ng fulfilling na trabaho, iyong alam mo sa sarili mong nag-iisip ka at may depth kang klase ng tao at hindi lang kung sinong basta-basta lang. nakakabobo na ang facebook kadalasan, nakakalimutan ko ngang matalino pala ako. nakakahawa kasi iyong mga contacts kong ewan. haha, joke.

may isa pa akong facebook account, iyong kay gooey, para sa general public. kadalasan kasi ako ang kumukuha ng mga litrato sa mga kung ano-ano, at kadalasan ipapapost sa facebook. dun ko na lang nilalagay para di na nauurirat iyong sarili kong facebook. naloka ako minsan may inupload akong album tapos may nakatag ba naman na lalake sa mukha ko. tinag ng kapitbahay ko yung mukha ko sa kapatid niyang lalakeng single. kilabutan naman oo.

so anyway, may kaklase si kaloy, inadd si gooey. at ako namang pakialamera, binuriri ko naman ang profile nung kaklase niya. kilala ko ang batang ito simula nang lumipat si kaloy sa skwelang iyon dahil malapit na kaibigan niya iyon. tatlo silang magkakaibigan, si kaloy, iyong si andre, at itong si allysa. naiinis sila kay allysa kasi iyakin daw kaya inaapi din nila at pinagtutulungan. kako wag ganun. dapat ang babae, pinagtatanggol. haha, ang sexist ko.

sinilip ko ang profile ni allysa at bukod sa nakapunta na siya ng hongkong disneyland (gaya ng halos lahat ng mga kaklase ni kaloy) e nadiskubre ko ring hindi pala kasal ang nanay at tatay niya. nasa hongkong ang nanay niya, nagtratrabaho bilang make-up artist. iyong tatay niya, may asawang iba ata. last week mukhang nag-abroad na rin yung ama, sa canada naman. di ko na alam ngayon kung sino nang nag-aalaga kay allysa pero mukhang nasa pamilya nung ama niya. nakasunod ang apelyido ni allysa sa nanay niya. parang kami ni kaloy. ganun kasi ang batas nung time na ipinanganak ang mga anak namin.

pag tinitignan ko ang wall ni allysa, lagi’t laging may message ang nanay niya dun. “lol! I just spoke to you. I miss you more! Love u!!!!” naka-blackberry ang nanay niya, alam ko yun dahil puros logo na ng blackberry ang nasa wall ni allysa kung minsan. minsan naman, nagstatus si allysa ng “wala akong ka-chat” sumagot ang nanay niya ng “you should have told mama. We can always chat, Pie. love you!!!!”, tamang ganun. minsan, sa mga kaklase na lang siya nakikibalita kung offline pa yung anak niya. ewan, naawa lang ako sa nanay niya. parang naramdaman ko yung pagkasabik niya sa anak niya at yung helplessness na nasa malayo ka at di mo makasama yung anak mo at kahit nakablackberry ka pa at ang bongga ng hitsura mo (ikaw na ang make-up artist!) e di ka pa rin makateleport papunta sa pamilya mo. iyong mga ganyan ba. ganyan yung nanay ni allysa, parang multo na nakatambay sa wall ng anak niya. maya’t maya’y may iniiwan na message. doon na lang ipinagkakasya ang sarili. sa facebook na lang nagpapakananay. nalungkot ako para sa kanilang mag-ina.

nung isang buwan ata, natuwang nag-facebook status si kaloy dahil napili siyang irepresent ang skwela nila sa interschool academic competition para sa science. ang gulat ko nang mabasa kong binara siya nung isa niyang kaklaseng babae. ang labo, bitter much, teh? kako sa sarili ko, ano ba ‘tong mga batang ito ang liliit pa e ang bitchy na. at dahil last year e pta officer ako, kilala ko na ang mga bata at ang mga nanay nila. sa klase nila kaloy, kilala ko ang mga kabarkada ng bitchy na batang ito. hay nako, alam mo na rin kahit bata pa lang kung sino yung mga lalaki at magiging mean girls. ayun na nga sila, isang barkada ng mga magaganda at mapopormang bata at galing sa mga mapeperang pamilya (yung isa dun, nagdadala ng dslr pag may mga event sa skwela. siya na!). syempre, hindi nila barkada si allysa.

tuwing nakikita ko si allysa sa skwela, halos cut and paste lang naman ang hitsura niya: magulong buhok na parang binagyo, pawisang mukha, tabinging salamin sa mukha, at nakabukas na nguso, nakadisplay ang overbite. syempre lukot-lukot ang damit at ang boses, malalim, parang batang lalake. ganyan si allysa. lalo tuloy ako nalungkot para sa nanay niya na nagtratrabahong make-up artist sa ibang bansa (at siya mismo, bongga- mahaba ang naka-dye na hair, fasyon na damit, sexy na aura) ay di maayusan ang unica hija niya. nung nagsayaw nga sila last week, halos lahat nung mga bata ay naka-semi pekpek shorts at cute na knee-high socks na may stripes na iba-iba ang kulay. si allysa, naka-puruntong at mala-samboy lim na medyas bukod sa magulong buhok etc. ang luwag pa ng t-shirt, hindi naka-fitted tee. kung ako ang may anak na babae aayusan ko yun. maski hindi girly basta pagmumukhain kong astig. si kaloy nga e, kailangan ang mga damit at sapatos at mga gamit, dapat maayos. lagi kong hirit diyan, “o ayan, mukha ka nang anak ni stanley ruiz!”. ‘yan ang pangalan ng tatay niya at maarte din yun. maganda ang taste sa mga bagay-bagay at astig ang tingin sa sarili. si allysa lang ang naiiba sa mga kaklase niyang babae, hay naku. actually, sa tingin ko, sila nila kaloy ang mga nerd sa klase e. ang gigeek kasi nila pag naririnig ko sila mag-usap nila allysa. iyong mga ibang bata ang nonormal ng mga topics e. tipikal lang ba.

sabi ko sa sarili ko, nako, subukan pang tarayan ulit ng mga batang ito si kaloy e baka hindi nila alam kung sinong nanay ni kaloy a! baka pag nakita nila ako e kainin ko sila magulat sila na ako pala ang nanay ni kaloy, at hindi kung sinong manang na losyang. kahit ihilera pa nila lahat ng nanay nila e mas maganda ako sa kanilang lahat. haha ang yabang ko. pero naisip ko yung nanay ni allysa e kabog ako doon. bukod sa di ako marunong maglagay ng eyeliner e hindi pa rin ako nakakarating ng hongkong, haha. buti na lang kaibigan ni kaloy si allysa kaya di ko siya makakalaban sa contest ng pagandahan ng nanay. hehe. naalala ko tuloy yung kwento sa akin ng kapitbahay ko, umattend daw siya ng children’s party, nung bring me daw, ang pinapadala e yung pinakamagandang nanay. ang dinala ng bata e yung nanay ng kaklase niya. nung hinanap ang sarili niyang nanay, tinuro naman, ayun nakaupo sa bandang harap. hagalpakan ang mga tao.

kwento ng adviser sa akin ni kaloy nung kuhaan ng card, minsan daw napaiyak ni kaloy at andre si allysa. paano drinowing daw nung dalawang bugoy si allysa na tinotorture. medyo nahihiyang natawa pa nga yung teacher kasi actually nakakatawa daw yung drowing pero dahil umiyak si allysa pinagalitan daw niya yung dalawa. at ito pa kasi ang problema ng klase kay allysa- sobrang iyakin daw. maski ano lang daw, iniiyakan. pag-uwi ko sa bahay kinausap ko tuloy si kaloy. kako wag naman nila apihin si allysa kasi malayo nga siya sa nanay niya, etc etc. sabi niya di daw niya alam yun. so ibig sabihin nito ang stalker ko talaga, hrhrhr.

medyo hinahanap na ako ng mga tao sa facebook. may mga nagtetext sa akin at nagmemessage sa ibang accounts kung blinock ko daw ba sila o ano. kapag ine-explain ko sa kanila yung aking seryosong eksplanasyon e hindi nila ako maintindihan. di ko tuloy alam kung ano lang ang nakakaranas nito o masyado ko lang ino-overanalyze ang mga bagay-bagay. may isa pang nag-akusa sa akin na brokenhearted daw ako kaya ako nagpatay ng facebook. sabi ko for that to happen dapat may puso muna ako, haha. malapit na bertdey ko, naoobliga ako buhayin ang account ko para lang malaman kung sinong may care na batiin man lang ako. pero sa ngayon enjoy ako sobra na wala ako sa facebook. parang virtual na suicide, ang sarap burahin ng sarili sa mundo.

pero, para siguro sa mga taong kagaya ng nanay ni allysa, hindi pwedeng mawalan ng facebook. malamang, para sa kanya na isang facebook nanay, titigil ang mundo niya kung mawala ang facebook. hindi ko naman siya masisi.

may kakilala ako

may kakilala akong hindi na nagkasya sa mga magdamagang ED, sa kakayosi sa mga tambayan, sa pagsama sa rally, sa pagsusulat ng mga leaflet at pampleta. nang nakuha ang diploma, hindi siya nagkasya sa mga magkabilaang meeting, sa pagpunta sa ibang bansa upang makipagpalitan ng kuro-kuro sa mga dayuhan kagaya niya ang mga sinusulong, at iwanan ang pakikibaka sa antas ng teorya.

may kakilala akong hindi na nagkasya sa buhay sa lansangan, sa lungsod, iyong tinatawag nilang labas. kaulayaw niya ngayon ang mga taniman at sakahan, ang mga puno at lamok sa gubat.

samantalang sa kanilang munting bahay, naiwan ang kanyang asawa at dalawang anak. napipi na ang dalawang bata samantalang ang nanay nila, pinaghihinalaan lahat ng nakakasalubong na mama. hindi na nila tinatawag ang kanilang ama sa tunay niyang pangalan.

condo living

Photobucket

“tumira” ako ng ilang araw dito nung nakaraang buwan. natuto akong maglakad sa mahahabang pasilyo papunta sa aking “bahay” at ma-claustro sa pagsakay ng elevator at pagbaba ng hagdan na senyorita ang mga hakbang, bukod sa ma-claustro sa mismong “bahay”- onting talon lang at maaabot ko na ang kisame, hindi kasya ang pwet at tuhod ko sa banyo at kapag may mga bisita sa bahay, nauubusan na kami ng upuan kaya sa sahig na lang ako sumasalampak, yakap ang bote ko ng beer. wala rin tv at wifi sa unit kaya nililibang ko na lang ang aking sarili sa plants vs zombies. sanay ako sa bahay na maraming kwarto, mataas ang kisame, maraming bintana, mahangin, at may sariling garahe bukod sa may kusinang puno ng gamit at mga libro saan mo man ibaling ang iyong paningin. at yung tv! namiss ko manood ng paborito kong CSI.

kapag nagluluto ka mangangamoy ang buong unit ng pinakbet, pritong tuyo, sinigang at kung anuman. makukulob kayong lahat sa kung anong ulam niyo sa araw na iyon. kailangan mo pang mag-elevator para makarating sa itaas ng building para isampay ang iyong mga labada sa loob ng isang hawla na may kandado. tuwing may bibisita sa’yo, kailangan mo sunduin sa labas at unahan ang guard para hindi na sila harangin. sa mga unang araw mo nang pagtira doon, kailangang hindi mo makalimutan ang pinakamatamis mong ngiti para sa mga bantay ng guardhouse- una’y para maalala ka nila at ang iyong auto, at ikalawa’y para hindi ka na hingan ng ID kada uuwi ka sa iyong bahay. masyadong maproseso pero para daw ito sa seguridad ng lahat.

sa gabi, ilalabas mo ang iyong basura. sa labas ng building niyo, may malalaking dumpster na nakalabel ng “nabubulok”, “di-nabubulok” at saka “food waste” ata yung isa. ishoot ang nararapat sa kung saan at kokolektahin ito ng pasig garbage sa hatinggabi. marami din palang lamok sa komunidad na ito kaya minsan na galing kami sa pool ay nagulat na lang kami at puno ng usok ang pasilyo kung saan naroon ang elevator. akala ko nung una ay may sunog, yun pala, may fumigation lang. bago matulog, kailangan munang magpahid ng off lotion.

ang kwento sa akin ng may-ari ng tinirhan kong unit, madami daw bayarin ang isang taong nakatira sa condo. may garbage fee, security fee, maintenance fee, at kung ano ano pang fee bukod sa tubig, ilaw, atbp. para sa ilang metro kwadradong sukat ng espasyo e katakot-takot na bayarin ang kailangan mo sagupain. kung gusto mo ng sariling parking space, bibilhin mo rin ito sa mahigit 100 daang libong piso. ano nama’t bentahan ka ng bahay na walang sariling garahe? talo ang kasusyalan!

sa mga pampleta at patalastas sa mga susyal na magazine, ang ganda ng marketing ng mga ganitong klaseng tirahan. kesyo susyal ang tumira sa condo. kesyo mukha kang mayaman. kesyo resort-type ang amenities- may gym, may swimming pool, may clubhouse, may susyal na palaruan para sa mga bata, may security guard na magbabantay 24 oras kada araw. ang gaganda ng furnishings ng bawat unit, akala mo’y lahat ng tumitira sa condo, may kakambal na interior designer kaya’t paglipat sa sariling unit pwede nang lumabas sa magasin ang bahay mo. di bale na’t mala-matchbox lang sa laki ang “susyal” mong bahay. ang importante’y nakatira ka sa condo at hindi sa kung saang kalye lang sa kung saang lungsod.

admittedly, may mga condo rin naman na hindi ga-kahon ng posporo ang laki (o liit). pero iyong mga kadalasang binebenta ngayon at tinatarget ang mga working class yuppies ay iyong halos kamukha lang ng unit na tinirhan ko. pivot to the left, sala. pivot to the right, bedroom, pivot kaunti, kusina at dining. kasya lang sa dalawa o isang tao at siguro’y maliit na sanggol na: 1.) hindi mahilig magluto, magbasa, mag-ipon ng maraming abubot 2.) hindi masyadong nagpaparty sa sariling bahay (sa clubhouse na lang gagawin, magbayad na lang ng renta sa espasyo) 3.) walang mga kamag-anak mula sa probinsiya na maya’t maya’y nakikituloy kung may aasikasihun sa lungsod 4.) ang average height lamang ay nasa maximum ng 5 feet. kung lalampas ka na dito, magiging giant ka na sa sarili mong bahay.

hindi naman sa inaapi ko ang mga nakatira sa condo. ang inaapi ko lang dito ay ang konsepto ng pagmamarket ng pagtira sa condo. lilinlangin ng mga real-estate developers na ito ang mga tao na tumira sa isang maliit na piraso ng espasyo (at hindi lamang ito usapin ng area ng floor space kundi usapin na rin ng volume ng cubic meters ng maaaring tirhan ng isang tao o pamilya) na hindi na maaaring palakihin at walang kasamang lupa (di gaya ng sa mga subdivisions kung saan pwede mag-extend ng bahay palapad o paakyat) para sabihin sa iyo na ito ang susyal na paraan nang pamumuhay. napansin niyo bang karamihan ng mga patalastas sa condo, naka-semi formal ang mga suot ng mga taong naglalako nito? naka-long sleeves si john lloyd, naka-cocktail dress si marianne-darna-dyesebel at kadalasan, may shot ng poolside kung saan may naglalaptop habang nakaupo sa lounge chair habang may babaeng nakatwo-piece na lumalangoy sa tubig. ang cliche pero ito ba ang buhay na gusto natin? iyong nakasadlak ka sa isang relaxed na set-up kagaya ng swimming pool pero sa computer ka pa rin haharap dahil nagtratrabaho/nagfe-facebook ka? hindi ka ba naman bale at psychotic para sa ganitong mga gawain. may pagkakataon nang magpahinga at makipagkapwa tao ay pipiliin mo pa ring humarap sa monitor ng computer. nyek.

pero ito, kaya ko lang naman isinusulat ang entri na ito ay dahil ang paborito kong gawin nung “nakatira” ako dito ay lumangoy sa mga swimming pool. yang mahabang swimming pool sa bandang ibaba ng litrato? nakakailang laps din ako diyan kasabay ng ibang mga lalakeng seryoso sa kanilang swimming career. anyway, isang hapon suot ang aking bonggang speedo e may namataan akong isang lalake sa kabilang lane na panay ang tingin sa akin. una’y inisip ko’y baka kakilala ko ang mama dahil hawig niya iyong isang kaibigan kong mahilig magrally pero parang ang absurd naman na magkita kami sa isang condo lap pool. pero ay grabe! kung makatitig siya sa akin, akala mo’y nakakita siya ng maganda. nang lumipat ako sa kabilang pool (yung mga bilog-bilog sa gitnang bahagi) para samahan si kaloy, dumaan muna ako sa lounge chair kung saan iniwan ko ang mga tuwalya namin. ilang minuto pa nakita ko na siyang nakatambay sa katabing lounge chair, mukhang nagmemeditate habang nagpapatulo ng shorts para hindi siya tutulo-tulo pagbalik sa unit niya. hindi ko naman naisip na creepy siya o baka klepto dahil wala naman siyang ganoong aura pero ano ba itong mamang ito, bakit ba sunod nang sunod, nood nang nood? may kras ba sa akin ito? tuma-timing ba para makipagkilala? gusto rin ba niya na nasa litrato kami habang naglalaptop siya sa lounge chair habang lumalangoy ako sa swimming pool? putrages ang ganda ng mga mata ng hangal. ang lalim, parang marunong mag-isip.

kikiligin na sana ako nang bongga (dahil in furness e gwapo ang mama, huh) tapos bigla kong naisip, shet baka walang crush sa’kin ang gagong ito, baka sinu-surveillance pala ako! hindi nga lang siguro siya masyadong magaling at saksakan ng obvious, pero malay ko ba, baka iba ang style niya- baka may seduction component ang SOP niya at ganito ang pamamaraan niya sa pagmanman- malay ko ba talaga- pero buti na lang at naka-contact lens ako nung araw na yon kaya medyo discreetly ay binabantayan ko rin kung anong inaatupag niya. baka kako nagtetext o may camera o ano. wala naman. tuwalya lang at basang shorts at yung intense look sa mukha niya, parang mas malalim pa sa tubig ng swimming pool ang iniisip.

at saka ko lang naalala ulit kung bakit ako “nakatira” sa condo na iyon ng ilang araw. iyon ay hindi para magswimming. iyon ay para magtago.

sebo talsik, mala-kamay dalaga, balik!

loosely translated to: joy dishwashing liquid takes away the grease from your pots and pans while bringing back your prettier, smoother, pre-missus hands. dalaga is young lady or unmarried woman in Filipino.

stupid tagline of joy dishwashing liquid. not only is it stupid in the sense that rhyme and syntax have been forcefully crammed into an idiotic sentence but what are these people thinking?!? decades after suffrage, women’s lib and radicalism, we get a taste of stupid taglines like these on primetime TV that denote utter sexism and disrespect for women’s priorities.

yes we know it sucks getting old and ugly but why do these ad agencies presume and permeate the notion that it is still the women that do the dishwashing? it’s annoying that they have to point out to everyone that domestic work = women with ugly hands when the fact of the matter is it’s actually unfair that women are still stuck with the washing up. how dare they enforce the concept of assigning this chore to women alone. maybe the people who thought of this should have a swig of joy dishwashing liquid and have their stupidity washed out of their oil-slicked, greasy skulls.

imbey itong mga ahensiya dito, ang tatanga lang talaga kung minsan oo.

makakaasa kang hindi ako papayag

ilang beses na ba tayong
nagtabi dito sa aking auto?

hindi ko na mabilang
ang ating mga binagtas na daan,
ang mga kwentong pinagtawanan,
o kung saang mga stasyon ng bus
ng tren o ng jeep
kita sinundo
o iniwanan

tuwing hinahatid kita,
hindi ko sinasabi sa iyo
na kada papaandarin ko na ang auto,
lagi kong ihinahanda ang aking sarili
sa pagkakataong
kakailanganin kong
magmaneho nang mabilis,
iwasan ang mga humahabol,
lampasan ang mga ilaw-trapiko
at lumusot sa mga tagong kalye
habang mahigpit ang kapit
sa manibela na magdadala
sa atin
sa kaligtasan—

dahil tuwing lalabas tayo
sa lansangan,
hindi ko alam kung ano
ang aking aasahan.
baka sa pagkakataong ito,
makita ka na
ng mga humahanap sa iyo,
at agawin ka na lang nila
mula sa aking auto.

makakaasa kang hindi ako papayag.

wear your heart on your sleeve

Ayon sa isang artikulo sa Sinewaya, ni Edgar Allan Paule:

Patriotism is reduced to a “fun” and fashionable exercise, nationalism reduced to a trend, and political statements shifted from the streets onto shirts. The Ninoy apparel, then, celebrate not the youthful idealism of EDSA 1 and the First Quarter Storm, but rather the infantile naïveté which hinders us from fighting back against a more ominous retro phenomenon: the return of Martial Law.

may isang kaibigan saking nakapagsabi na kaya daw hindi niya tinatangkilik ang mga Team Manila na t-shirt ay bukod sa dahil ubod ng mahal, pinagkakakitaan pa daw nito si Jose Rizal at iba pang mga national symbols nang wala namang depth o meaning sa mga merchandise. sang-ayon ako dito pagkat kung susumahin, isa lang naman din itong commercial at capitalistic endeavour wrapped in the guise of nationalism. sabi ko nga, kung tapat ang intensiyon ng mga itong ipagdiwang ang “sariling atin”, so to speak, susundan ito ng corporate social responsibility- dito sana tayo may makikitang “proceeds of this sale will go to…” kunwari, preservation of the monuments, outreach sa mga public schools, at iba pa. kaka-check ko lang ng website nila, wala naman akong makitang clue na may ganito silang endeavour.

nilalako ang team manila bilang isang graphic lifestyle- at dito, narereduce ang isa sa mga pambansang bayani ng ating bansa (at isa rin sa mga pinakamagagaling at matapang na manunulat sa kasaysayan) to a mere photoshopped graphic icon na walang pinagkaiba sa mga iba pang biktima kagaya che guevarra, bob marley at kung sino-sino pa. sa ganitong antas, nahuhubaran na si jose rizal sa kanyang esensiya at sa heritage na iniwan niya sa ating bansa. iba ang graphic lifestyle na pinauso ni rizal dati- ang propaganda, ang noli at fili, ang mi ultimo adios. malayong-malayo ito sa graphic lifestyle na ine-espouse ng team manila ngayon, kung saan mas mahalaga ang porma kaysa sa kung sino ang nagsusuot ng pormang ito. isa rin itong talakayan ng surface at depth – alin nga ba ang mas mahalaga in this tumultuous times?

hindi lang naman team manila ang nakasakay sa ganitong karwahe. sumunod na rin ang ilang clothing companies gawa ng collezione (tatak ng mapa ng pilipinas, at least walang masyadong political implications, pwede silang mag-maang-maangan na geography lesson lamang ito), bench (may tshirt na “ito ang aking lupang sinilangan- eh ano ngayon? burgis ka naman), bayo (proud to be pinay) at maski island souvenirs- may nilabas na ring mga “makabayan” na t-shirt. minsan tuloy, nakakamiss na lang ang pidro shirts at mga t-shirt na nabibili sa UP shopping Center sa diliman.

wala namang masama sa pag-a-appropriate ng mga cultural at historical figures sa mainstream at popular na fasyon. sana lang, sa bawat dibdib na magsusuot ng mga t-shirt na ito, kesyo mapa lang ng pilipinas, mukha ni ninoy, o i (heart) PH, ay may kaakibat na paninindigang maaasahan. at kabilang na sa paninindigang ito ang pagtatanggol sa bayan, pagmamahal sa wika, at isang malalim na pag-unawa sa kasaysayan at kultura ng ating bansa.

laman ng diyaryo ang iyong pangalan nung isang buwan

nung isang taon sabay nating pinanood
ang pagguhit ng mga kwitis sa langit
nang tumanda ng isa pang taon
itong lupang ating ipinaglalaban.

laman ka ng diyaryo nung isang buwan.
ibang klaseng kwitis ang gumuhit sa langit
at ikaw daw ang nagsindi ng mga ito.
malayo ka na sa akin nang bumagsak isa-isa
ang mga ginulat mong sundalo
sa kulay-pulang lupa.

kumukutitap na naman ang mga ilaw
sa aming maningning na bakuran,
hudyat na paparating na naman
ang makukulay na kwitis sa dilim ng kalangitan.

ngunit ngayon, mag-isa na lamang ako,
‘di gaya ng dati nung tayo’y magkatabi,

tahimik na nakatanghod sa langit,
nag-aabang ng mahuhulog na bituin-
nagbabakasakaling pwede namang humiling
makabalik ka pa sana, kuya, sa amin.